Niewiele brakowało, by rozebrany w 1923/1924 roku gotycki kościół we Frysztaku na Podkarpaciu przetrwał do naszych czasów.

Kościół wymagał remontu już przed I wojną światową. To wówczas pojawił się pomysł budowy nowego kościoła. Szybko zebrano wystarczające na ten cel środki 300 tys. koron. Wolą rady parafialnej było postawienie nowego kościoła w innym miejscu, niż to, które zajmował kościół drewniany, a mianowicie naprzeciwko cmentarza. Lokalizację budowy w miejscu starego kościoła wolał proboszcz – ks. Franciszek Prusak. Plany budowy jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej i szybka dewaluacja zebranej kwoty.

Kwestia budowy nowej świątyni odżyła po wojnie. Stary kościół planowano odrestaurować i utworzyć w nim muzeum parafialno-regionalne, bibliotekę i salę parafialną. Zmęczony sporem z parafii odszedł w lipcu 1922 ks. Franciszek Prusak, a jego miejsce zajął ks. Wojciech Blajer. Ten od razu z entuzjazmem podszedł do budowy nowego kościoła i poświęcił tej sprawie swoje pierwsze kazanie, czym do sprawy zaraził także parafian, którzy ofiarnie włączyli się do działań, m.in. przekazując zboże na potrzeby zakupu materiałów. W tym czasie kończono już stawianie kaplicy zastępczej naprzeciwko cmentarza.

Rozbiórkę starego kościoła rozpoczęto na wiosnę 1923 roku. Nowy kościół powstawał w latach 1924-1927 roku (inicjacja budowy 24.05.1924, poświęcony 23.10.1927 r., konsekrowany 30.04.1928 przez sufragana przemyskiego Wojciecha Tomaka). Do nowego kościoła przeniesiono część wyposażenia, m.in. ołtarz główny, ze słynącym łaskami Krzyżem z 1650 roku.

Historia i zdjęcia drewnianego kościoła we Frysztaku

Modrzewiowy gotycki kościół we Frysztaku został wybudowany w 1442 roku. Parafię w tym miejscu erygowano już 1277 roku (choć sądzą niektórzy, że może wcześniej, nawet w 1. poł. XIII w.), co oznacza, że musiała tu być już starsza świątynia, również zapewne drewniana (istnieje wzmianka o plebanie i kościele z 1375 r.).

Właśnie w 1277 r. Bolesław Wstydliwy ofiarował Frysztak Cystersom z Koprzywnicy (jest to pierwsza wzmianka o miejscowości). Ciekawostką jest fakt o istnieniu tradycji, że Frysztak istniał już w VII wieku. Lokowany na prawie magdeburskim w XIII w. i zaludniony niemieckimi osadnikami. Fakt budowy nowego kościoła w 1442 roku mógł świadczyć o rosnących aspiracjach i rozwoju miasta.

Krzyż z 1650 roku

Od 1755 roku w ołtarzu głównym drewnianego kościoła frysztackiego znajdował się łaskami słynący drewniany krzyż Chrystusa Ukrzyżowanego z 1650 roku. Pierwotnie był umieszczony w wybudowanej przez ks. Wojciecha Kneblowskiego kapliczce, następnie przeniesiony został do kościoła, do ufundowanego w 1753 roku przez ks. Andrzeja z Pasławic Ankwicz ołtarza głównego. Przeniesienia dokonano 3 maja 1755 roku przy udziale biskupa krakowskiego Andrzeja Załuskiego. Po dziś dzień Krzyż znajduje się w ołtarzu głównym frysztackiego kościoła.

Wyposażenie drewnianego kościoła

Nawa kościoła miała 27 m długości, długość transeptu 13,5 m, a wysokość nawy 7,4 m. Kościół był w całości pokryty gontem. Do budowli przylegała murowana zakrystia z gotyckimi profilowanymi odrzwiami. Wieża przylegająca od frontu do kościoła, miała wymiary 8,5×3,7m, w górnej jej części była dzwonnica z dwoma dzwonami – z 1775 i większy z 1778 r., a w dolnej kruchta.

We wnętrzu znajdowały się 4 ołtarze, w tym główny z 1753 r., przeniesiony później do dzisiejszej świątyni. Na belce tęczowej widniał napis „OBACZCIE I PRZYPATCZCIE SIĘ, JEŚLI JEST BOLEŚĆ JAKO BOLEŚĆ MOJA”.

Jednym z pozostałych ołtarzy był późnobarokowy ołtarz św. Anny z ok. 1784 r. fundacji rodziny Ankwiczów.

We wnętrzu znajdowało się też wiele innych zabytków ruchomych, jak drewniana chrzcielnica rokokowa (XVIII w.), m.in. rokokowe feretrony (XVIII w.), krzyż procesyjny z XVIII i ludowy z XIX w., na ścianach znajdowały się XVIII-wieczne epitafia lokalnych osobistości. W kryptach prócz pochowanych księży znajdowała się m.in. trumna z 1441 r. Z jednego z grobowców wyjęto stary pałasz, należący być może do żyjącego w XV w. Mikołaja Frysztackiego de Wlak herbu Radwan, rycerza z otoczenia króla Władysława Warneńczyka, biorącego udział w bitwie pod Warną. Kości zostały przeniesione na cmentarz parafialny.

Świątynię remontowano m.in. w latach 1789, 1859, 1883. Mimo to popadała w ruinę i wkrótce zawaliła się wieża, co zapewne przypieczętowało ostatecznie los kościoła.

Bibliografia:

• Kościół we Frysztaku pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w latach 1924-2024, pod red. Marka Petrykowskiego, Wydawnictwo AGAZAH Agata Zahuta, Krosno 2024.
• Strona parafii we Frysztaku